Kennisbank

Wanneer ernstige aandoeningen zijn uitgesloten, betekent dat niet automatisch dat een klacht psychisch is

Soms komt iemand na een lange zoektocht in mijn praktijk terecht. Er zijn onderzoeken gedaan. De tandarts heeft gekeken. Misschien heeft de huisarts meegedacht. Soms zijn zelfs specialisten betrokken geweest.

De conclusie is vaak:

"Er is niets gevonden."

Op dat moment ontstaat regelmatig een tweede conclusie:

"Dan zal het wel psychisch zijn."

Maar klopt dat eigenlijk wel?

Het probleem van zwart-wit denken

Veel mensen denken onbewust in twee mogelijkheden:

• Er is een lichamelijke oorzaak.
• Er is een psychische oorzaak.

Wanneer een duidelijke lichamelijke afwijking ontbreekt, lijkt alleen de tweede optie over te blijven. Maar het menselijk lichaam werkt vaak ingewikkelder dan dat.

De plek van de pijn is niet altijd de oorsprong van de pijn

Denk bijvoorbeeld aan iemand met tandpijn. De tandarts onderzoekt de tand zorgvuldig. Er is geen gaatje. Er is geen ontsteking. Er is geen duidelijke afwijking.

Toch ervaart iemand pijn.

Betekent dit automatisch dat de pijn wordt ingebeeld? Natuurlijk niet.

De pijn is echt. De vraag is alleen of de oorzaak zich bevindt op de plek waar de pijn wordt gevoeld.

Het zenuwstelsel kijkt naar het geheel

Het lichaam beschikt over een uitgebreid waarschuwingssysteem. Wanneer dit systeem langdurig geactiveerd raakt, kunnen klachten ontstaan zonder dat er sprake is van schade of ziekte op de plaats waar de klacht wordt gevoeld.

Dat zien we bijvoorbeeld bij:

• hoofdpijn;
• kaakpijn;
• aangezichtspijn;
• globusgevoel;
• spierspanning;
• tinnitus.

De klacht is echt. De ervaring is echt. Maar de oorzaak kan zich elders bevinden.

Het alertheidscentrum

In de hersenstam bevindt zich een netwerk dat betrokken is bij alertheid en waakzaamheid.

Veel mensen beschrijven een verhoogde activiteit van dit systeem als:

"Ik sta voortdurend aan."

Wanneer dit systeem langdurig geprikkeld wordt, kan het lichaam gevoeliger worden voor signalen die normaal gesproken nauwelijks opvallen.

Dat betekent niet dat iemand iets verzint. Het betekent dat het lichaam voortdurend op scherp staat.

Meer dan alleen gedachten

Wanneer mensen het woord "stress" horen, denken ze vaak direct aan werkdruk, zorgen of emoties. Dat is begrijpelijk. Maar het zenuwstelsel kan vanuit meerdere richtingen worden beïnvloed.

Mentaal

• piekeren;
• angst;
• onzekerheid;
• langdurige stress.

Lichamelijk

• kaakspanning;
• nekspanning;
• een hoge ademhaling;
• slaaptekort;
• chronische pijn.

Sensorisch

• voortdurende irritatie;
• onaangename lichamelijke sensaties;
• overprikkeling;
• lichamelijk ongemak.

Het zenuwstelsel maakt daarbij niet altijd onderscheid tussen de bron van de prikkel.

Een voorbeeld uit de praktijk

Iemand heeft langdurig tandpijn. Tandheelkundig onderzoek levert niets op.

In dezelfde periode blijkt iemand:

• de kaken te klemmen;
• slecht door de neus te ademen;
• gespannen nekspieren te hebben;
• veel verantwoordelijkheid te dragen;
• slecht te slapen.

Geen van deze factoren hoeft op zichzelf de verklaring te zijn. Maar samen kunnen zij wel bijdragen aan een lichaam dat voortdurend alert blijft.

Waarom een psycholoog soms helpt

Dit betekent overigens niet dat psychologische begeleiding geen plaats heeft. Integendeel.

Wanneer zorgen, angst of ingrijpende gebeurtenissen een belangrijke rol spelen, kan begeleiding door een psycholoog zeer waardevol zijn.

Maar het betekent ook dat het verhaal niet altijd eindigt bij psychologie.

Soms is het net zo belangrijk om te kijken naar:

• ademhaling;
• houding;
• slaap;
• lichamelijke spanning;
• het herstelvermogen van het zenuwstelsel.

Het lichaam probeert je iets te vertellen

Wanneer ernstige medische aandoeningen zijn uitgesloten, betekent dat niet automatisch dat een klacht psychisch is.

Het betekent vaak dat we verder mogen kijken. Niet alleen naar het pijnlijke lichaamsdeel. Niet alleen naar gedachten en emoties. Maar naar het samenspel tussen lichaam, zenuwstelsel, ademhaling, herstel en belasting.

Tot slot

De vraag is soms niet:

"Is het lichamelijk of psychisch?"

Maar eerder:

"Waarom blijft het zenuwstelsel deze klacht produceren?"

Dat is een andere vraag. En vaak ook een veel interessantere vraag. Want juist daar ontstaat ruimte om het lichaam beter te begrijpen en nieuwe mogelijkheden voor herstel te ontdekken.